Mynd, Mynd ... Heb fynd eto ...

Mae coed ynn mewn trafferth!
Efallai y bydd rheolwyr asedau hefyd heb gynllun ymateb effeithiol …

Mae coed ynn yn olygfa gyfarwydd yn ein trefi a’n cefn gwlad. Nodwyd Clefyd Ash Dieback (ADD) gyntaf yn y DU yn 2012 ond mae eisoes wedi dod yn eang. Mae ADD yn lladd coed ynn ac ar gyfandir Ewrop mae wedi arwain at golli tua 90% o sbesimenau aeddfed. Dyma’r ran gyntaf mewn cyfres ddwy ran sy’n trafod materion yn ymwneud ag ADD a’r goblygiadau i reolwyr asedau. Yn yr erthygl hon, byddaf yn disgrifio’r afiechyd a sut i adnabod symptomau.

Beth yw dieback?

Dieback is a progressive loss of health and vitality in the crown of a tree resulting in the emergence of successively larger diameter deadwood. Dieback starts at branch tips and moves backwards towards larger limbs and the stem, hence the name. Various patterns can emerge indicating different underlying processes. The living part of the crown gradually contracts and if severe enough, the tree may die. Dieback itself is non-specific and a specialist may be needed to determine the cause, prognosis and treatment.

Mae dieback yn golled gynyddol o iechyd a bywiogrwydd yng nghoron coeden gan arwain at ymddangosiad o adrannau o’r coeden sydd yn marw. Mae Dieback yn cychwyn wrth flaenau canghennau ac yn symud tuag yn ôl tuag at aelodau mwy a’r coesyn, a dyna’r enw. Gall patrymau amrywiol yn dod i’r amlwg gan nodi gwahanol brosesau sylfaenol. Mae rhan fyw’r goron yn contractio’n raddol ac os yw’n ddigon difrifol, gall y goeden farw. Mae Dieback ei hun yn amhenodol ac efallai y bydd angen arbenigwr i bennu’r achos, y prognosis a’r driniaeth.

Beth yw clefyd dieback Ash?

Fe’i gelwir hefyd yn Chalara Dieback of Ash, mae ADD yn glefyd ffwngaidd a achosir gan Hymenoscyphus fraxineus (Chalara fraxinea gynt) gan arwain at gwywo dail, y coeden yn marw’n ôl yn raddol, darnau o’r coed sydd wedi marw yn disgyn a marwolaeth y coeden. Gall marwolaeth ddigwydd o fewn un tymor tyfu ond mae dirywiad cynyddol dros dair i bedair blynedd yn fwy cyffredin. Mae’r ffwng yn ymledu trwy wasgariad gwynt ond roedd y cyflwyniad ar stoc meithrinfa heintiedig hefyd yn sylweddol yn ystod y sefydlu cynnar. Mae’n ymddangos bod gan oddeutu 10-15% o goed rywfaint o oddefgarwch, tra gall tua 1-5% o coed gwrthsefyll y’r afiechyd: gellir dod o hyd i goed bron yn farw wrth ymyl coed sy’n ymddangos yn iach!

Beth yw maint y problem?

Mae Lludw Cyffredin yn perthyn i genws mawr o 65 o rywogaethau o’r enw Fraxinus. Mae’n ymddangos bod llawer o rywogaethau Fraxinus sy’n bwysig i’n tirweddau gwledig a threfol yn agored i niwed er y gallai rhai, fel Ash Gwyn America (F. pennsylvanica), fod yn llai felly. Ers ei droedle cychwynnol yn Ne-ddwyrain Ewrop, mae ADD wedi lladd 75 – 90% o sbesimenau ledled y Cyfandir yn gyflym. Mae data diweddaraf y DU yn awgrymu marwolaeth o 75-80%, ond mae rhywfaint o obaith y gallai coed yr Alban fod â mwy o oddefgarwch. Mae’r niferoedd dan sylw yn syfrdanol: amcangyfrifir bod 125 miliwn mewn coetiroedd a 27-60 miliwn mewn lleoliadautu allan i coetiroedd. Mae eginblanhigion yn doreithiog: mae yna 1-2 biliwn o rhain! Mae Ymddiriedolaeth y Coetir wedi amcangyfrif y gallai’r gost ariannol i’r DU fod cymaint â £ 15 biliwn tra bod y gost ecolegol yn debygol o fod yn ddifrifol.

ADD - Y Symptomau

Beth yw symptomau Clefyd Dieback Ash?

Gall fod yn anodd gweld symptomau cynnar ADD a gall arolwg coed proffesiynol fod yn hanfodol i ymateb yn amserol. Dangosir rhai adnoddau ar-lein gwych ym Mlwch 1. Disgrifir y symptomau ym Mlwch 2. Yn fras, gellir dosbarthu coed heintiedig yn bedwar prif gategori ar sail cyfran y goron iach sy’n weddill ac mae’r Cyngor Coed yn argymell mabwysiadu hyn ledled y wlad.

Gellir cynllunio yn fwyaf effeithiol tra bo coed yn Nosbarthiadau 1 a 2. Erbyn i goeden ddod i mewn i Ddosbarth 3, gall fod yn taflu cryn dipyn o bren marw, mae’n debygol o fod yn anniogel i ddringo ac i ollwng coed marw mawr (niweidiol) ar weithwyr wrth iddynt cwympo’r goeden. Gellir ystyried bod coeden yn Nosbarth 4 yn berygl mawr sy’n gofyn am strategaeth cwympo effeithiol.

Symptomau i edrych amdanynt:

  • Dail yn dechrau “spotio” ac yn cwympo
  • Mae dail duon cyrliog yn aros ar y goeden tan yr hydref
  • Sbwriel dail du
  • Brigau yn marw, yna canghennau yn marw yn olynol yn fwy
  • Briwiau rhisgl siâp diemwnt mewn undebau aelodau heintiedig
  • Egin epigormig (tebyg i sugnwyr neu ysgewyll dŵr)
  • Llunio ‘pom poms’ o’r ddail
  • Mae’r Goron yn datblygu ymddangosiad ‘gwag allan’
  • Gall briwiau coesyn gwaelodol fod yn bresennol neu beidio

Siaradwch gyda ni heddiw

Os oes gennych cwestiwn neu os ydych yn edrych am cymorth, byddwn wrth ein bodd cael clywed gennych.


Beth mae ein Cleientiaid yn ei ddweud

Mae'n hynod o bwysig i ni fod ein cleientiaid yn hapus 100% gyda'r gwaith sydd wedi cael eu hymgymryd. Rydym wedi dewis tystebau gan wrth ein cwsmeriaid.

I’ve engaged Richard to work on several construction projects over the years. In every case his work has been careful, detailed and thorough and has allowed me to progress my projects through planning to completion in a timely manner. His service is excellent: helpful, quick and professional. I look forward to working with again in the future.

Simon Gurd, S Gurd Property Solutions, Maidenhead

© Hawlfraint 2024 Wilson Tree Surveys - All Rights Reserved | Gwefan gan United Studios